Pies czy suka? Jaką płeć Border Collie wybrać

Jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszę od osób szukających szczeniaka, brzmi „Lepiej wziąć psa czy sukę?” I zawsze odpowiadam„To zależy”. Wiem, że to pytanie zasługuje na coś więcej niż prostą odpowiedź.

Zanim jednak zacznę mówić o różnicach, chcę podkreślić jedną rzecz. Zarówno pies, jak i suka mogą być cudownym, wiernym i oddanym towarzyszem. Przez lata prowadzenia hodowli miałem przyjemność obserwować dziesiątki psów, samców i samic, o przeróżnych charakterach. Były suki odważne, dominujące i pełne energii, i były też psy łagodne, wrażliwe, mocno przywiązane do człowieka. Płeć ma znaczenie, ale nie jest jedynym czynnikiem. Osobowość, wychowanie i środowisko odgrywają ogromną rolę.

Mimo to, różnice między psem a suką istnieją i warto je znać. Bo choć każdy pies jest inny, pewne tendencje pojawiają się na tyle często, że mogą pomóc Ci podjąć świadomą decyzję dopasowaną do Twoich oczekiwań, stylu życia i doświadczenia.

W tym artykule chcę podzielić się moimi obserwacjami z perspektywy hodowcy, który nie tylko wychowuje szczenięta od pierwszych dni życia, ale też utrzymuje kontakt z ich opiekunami przez wiele lat. Mam nadzieję, że ten tekst pomoże Ci znaleźć odpowiedź na pytanie, która płeć psa będzie dla Ciebie lepszym wyborem. Nie w teorii, ale w codziennym życiu.

Zanim zaczniemy porównywać samce i samice, warto na chwilę zatrzymać się przy czymś, o czym często zapominamy. Psy, podobnie jak ludzie, mają swoją osobowość. To nie jest pusty slogan. Jako psycholog i hodowca widzę na co dzień, jak bardzo indywidualne potrafią być psy, nawet jeśli pochodzą z tego samego miotu.

Psychologia człowieka wyróżnia różne teorie osobowości. Jedną z najlepiej znanych jest tzw. Wielka Piątka, obejmująca cechy takie jak ekstrawersja, ugodowość, sumienność, neurotyczność i otwartość na doświadczenia. Co ciekawe, coraz częściej te same cechy bada się u zwierząt, w tym psów, z bardzo ciekawymi wynikami. Niektóre psy są bardziej towarzyskie i otwarte na nowe bodźce, inne ostrożne, spokojne, wycofane lub nadreaktywne. Jedne lepiej znoszą samotność, inne potrzebują stałego kontaktu z człowiekiem. Te różnice mogą występować niezależnie od płci.

Płeć psa nie powinna być jedynym ani najważniejszym kryterium wyboru. 

Zrozumienie osobowości psa to klucz do świadomego wyboru. Bo możesz mieć samca i sukę, które są zupełnie różne, albo bardzo podobne. Dlatego w dalszej części tego artykułu opisuję typowe różnice, jakie mogą pojawić się między płciami, ale zawsze z zaznaczeniem, że to tylko ogólne tendencje, a nie sztywne reguły.

Samce Border Collie, z mojego doświadczenia, są często nieco bardziej przewidywalne emocjonalnie. Mają tendencję do trzymania się swoich schematów, bywają spokojniejsze w środowisku domowym, mniej „czytają” emocje człowieka i przez to trudniej ulegają presji otoczenia. To psy, które zazwyczaj potrzebują jasnych zasad i konsekwencji, ale w zamian dają ogromną lojalność i stabilność. Zdarza się, że są bardziej niezależne i potrafią skupić się na pracy lub aktywności, ale niekoniecznie będą oczekiwać stałego kontaktu fizycznego czy emocjonalnego. Nie oznacza to chłodu ale po prostu ich sposób budowania relacji bywa mniej intensywny emocjonalnie.

Suki Border Collie są zazwyczaj bardziej emocjonalnie zaangażowane. Szybciej nawiązują głęboką relację z opiekunem, bardzo mocno reagują na atmosferę w domu, zmiany tonu głosu czy nastrój człowieka. Potrafią być bardziej „miękkie” w kontakcie, ale też bardziej wymagające pod względem emocjonalnym. Potrzebują więcej bliskości, zrozumienia i uważności. W treningu bywają bardziej skupione i uważne, ale też szybciej się zniechęcają, jeśli nie czują się bezpieczne. Ich ogromna wrażliwość jest zarówno siłą, jak i wyzwaniem, nieodpowiednie prowadzenie suki tej rasy potrafi doprowadzić do lękliwości, wycofania, a nawet zachowań kompulsywnych (np. gonienie ogona, gonienie cienia, wpatrywanie się w jeden punkt itp.)

Zarówno u psów, jak i suk Border Collie, dominują bardzo silne potrzeby umysłowe i potrzeba kontroli nad otoczeniem. Jednak samce częściej próbują „zarządzać” przestrzenią, oznaczać teren, wykazywać zachowania terytorialne wobec innych samców, zwłaszcza w okresie dojrzewania. Ciekawostką jest to, że suki szybciej „dojrzewają” społecznie i emocjonalnie. Już w wieku kilku miesięcy potrafią wykazywać wysoką dojrzałość w relacjach, podczas gdy samce potrzebują nieco więcej czasu, zanim osiągną pełną emocjonalną stabilność.

Możesz to zaobserwować również na wybiegach, gdzie ludzie przychodzą z różnymi psami w różnych wieku.

Z pracą użytkową oraz sportową w Borderach nie miałem większej styczności więc tego elementu tutaj nie rozwinę. W mojej hodowli skupiam się głównie na Borderach, które są towarzyszami rodzin i dzieci a także poradzą sobie np. w dogoterapii.

Warto też pamiętać o kwestiach praktycznych. Cieczki u suk pojawiają się zazwyczaj dwa razy do roku i trwają około 3 tygodni. W tym czasie trzeba uważać na kontakty z innymi psami, ograniczyć aktywności sportowe i zaakceptować pewne wahania nastroju. U niektórych suk pojawia się ciąża urojona, co może wpłynąć na ich samopoczucie i zachowanie. Psy natomiast mogą wykazywać silne reakcje na zapach suki w cieczce nawet z dużej odległości, a u niektórych pojawia się silna frustracja seksualna, która objawia się pobudzeniem, ucieczkami lub agresją wobec innych samców.

W mojej praktyce bardzo często doradzam rodzinom, które szukają pierwszego Border Collie, by skupiły się przede wszystkim na osobowości szczenięcia, a dopiero potem rozważyły płeć. 

Wybór między psem a suką w przypadku Border Collie nie sprowadza się do prostych różnic behawioralnych. To decyzja, która powinna być podjęta świadomie. Płeć może wskazać pewien kierunek, ale to osobowość decyduje, czy stworzymy zgrany zespół.

W rozmowach z przyszłymi właścicielami często pada pytanie „Czy lepiej wziąć psa, żeby uniknąć cieczek i ewentualnej ciąży?” albo „Czy suka nie będzie miała problemów z innymi psami?”  i tu wchodzimy na obszar, który wymaga szczerej rozmowy o dojrzewaniu, hormonach i zachowaniach instynktownych, które pojawiają się niezależnie od wychowania.

Zacznijmy od samców. Kiedy pies Border Collie zaczyna dojrzewać, zazwyczaj między 6. a 10. miesiącem życia, jego organizm zalewają hormony, głównie testosteron. W tym okresie pojawiają się typowe zachowania jak znaczenie moczem (często na każdej trawie, drzewie i rogu ściany), zwiększone zainteresowanie sukami, chęć ucieczek, a u niektórych psów również rywalizacja z innymi samcami. Niektóre psy stają się bardziej dominujące, inne po prostu „głuche” na polecenia, bo ich mózg skupia się głównie na jednym – rozmnażaniu.

Samce potrafią próbować „dosiadać” suki, nawet w niewinnych, towarzyskich sytuacjach, a jeśli w pobliżu jest suka w cieczce to pies może dosłownie oszaleć. Zdarzają się przypadki, że wcześniej idealnie grzeczny pies przestaje jeść, traci zainteresowanie zabawą, próbuje uciekać z posesji i potrafi skupić się wyłącznie na zapachu samicy. Dlatego, jeśli ktoś nie planuje świadomej hodowli i nie ma doświadczenia w zarządzaniu psem w okresie pobudzenia płciowego, warto rozważyć odpowiednio przygotować się do tego etapu. Nie można „pozwalać psu się wyszumieć” ani traktować takich zachowań jako zabawnych. To prosta droga do niekontrolowanych sytuacji, bójek czy niechcianego pokrycia.

Z drugiej strony, suki także przechodzą okres dojrzewania hormonalnego. U Border Collie pierwsza cieczka pojawia się zwykle między 7. a 12. miesiącem życia. Wtedy pojawiają się kolejne wyzwania. Przez około trzy tygodnie suka krwawi, jest bardziej drażliwa, może zachowywać się inaczej niż zwykle np. bywa ospała, zdezorientowana albo przeciwnie, jest nadpobudliwa i dominująca. W okresie cieczki trzeba ją izolować od samców. Nawet jeśli „nic się nie stanie” i do krycia nie dojdzie, to samce w okolicy mogą oszaleć z powodu zapachu. Zdarzają się też sytuacje, że suka zaczyna prowokować inne samice, próbując ustalić swoją pozycję w stadzie, szczególnie jeśli w domu jest więcej niż jeden pies.

Doprowadzenie do ciąży nie jest takie proste jednak trzeba mieć to zawsze na uwadze, że może do tego przypadkowo dojść dlatego warto korzystać z majtek dla suk oraz być obecnym przy suczce żeby nie dopuścić przypadkowo samca do niej.

Niektóre suki po cieczce przechodzą także tzw. ciążę urojoną. Ich organizm zachowuje się tak, jakby naprawdę były w ciąży czyli powiększają się sutki, pojawia się mleko, suka staje się apatyczna, szuka „miejsca na gniazdo”, przestaje się bawić. To często bardzo stresujący czas, zarówno dla niej, jak i dla opiekuna. 

Wielu właścicieli zakłada, że „póki pies jest młody, to jeszcze spokojnie”, ale hormony nie pytają o gotowość opiekuna. Zarówno pies, jak i suka, po osiągnięciu dojrzałości będą reagować zgodnie ze swoim instynktem, i to człowiek musi być gotowy, by odpowiedzialnie tym zarządzić. To właśnie różni dobrego opiekuna od przypadkowego właściciela.

Border Collie wszystko przechodzi intensywniej. To rasa, która bardzo mocno reaguje na bodźce, zmiany nastroju i napięcie w otoczeniu. Jeśli nie zadbamy o emocjonalne bezpieczeństwo psa, o jasne zasady, spokojne środowisko i przewidywalność, to hormony tylko pogłębią problemy, które już się tliły. Ale jeśli podejdziemy do tego świadomie, z uwzględnieniem cyklu rozwojowego, płci i indywidualnego temperamentu to możemy uniknąć wielu błędów, które potem kosztują nas nerwy, czas i zaufanie psa.

Wybór między psem a suką Border Collie to nie jest decyzja, którą warto podejmować pod wpływem chwili czy stereotypów. Obie płcie mają swoje unikalne cechy, mocne strony i wyzwania, zarówno pod kątem osobowości, jak i potrzeb hormonalnych czy społecznych. To, co naprawdę powinno się liczyć, to indywidualne cechy konkretnego psa oraz gotowość opiekuna, by sprostać wymaganiom tej niezwykłej rasy.

Pamiętajmy, że Border Collie to psy niezwykle inteligentne i wrażliwe. Każdy szczeniak, niezależnie od płci, będzie wymagał dużo uwagi, konsekwencji i zrozumienia. Hormony w okresie dojrzewania potrafią znacząco wpłynąć na zachowanie. 

Na koniec zachęcam, by decyzję o wyborze psa traktować jak inwestycję w długotrwałą, satysfakcjonującą relację. Border Collie to rasa, która potrafi zmienić życie na lepsze, jeśli tylko damy im odpowiednie warunki i zrozumienie. To partnerzy wymagający, ale i bezgranicznie oddani.